description متن perm_media گالری تصاویر volume_up مستندات صوتی videocam مستندات ویدئویی
۱۶ دی ۱۳۹۶
description

بیانیه هیئت داوران بخش «مستندنگاری» دورۀ دهم جایزه جلال آل احمد

داوری بخش مستندنگاری دهمین جایزه جلال آل احمد از اوایل آذرماه کار خود را آغاز کرد. در نشست نخست، بعد از گفتگو درباره شیوه داوری و قوانین جایزه، ۲۹۰ عنوان کتاب رسیده به این بخش بررسی و تنها ۴۰ عنوان کتاب وارد مرحله داوری شد. قفسه کتابها به سرعت خالی ‌شدند و داوران پس از چهار مرحله، به ۵ عنوان کتاب مورد اعتنا رسیدند.

در تمام مراحل، داوران سعی کرده‌اند با توجه به معیارهای مستندنگاری (میزان استناد، دقت و عمق و اهمیت موضوع) به آنچه می‌تواند بر رشد زبان و ادبیات این مرز و بوم خدمت کند و بر فرهنگ کتابخوانی اثر بگذارد، با ارائه معیارهای صحیح در قالب مصادیق بدیع، در پربار کردن آثار این حوزه که مادر سایر دسته های ادبی است، راهی را بگشایند. مشاهده‌ داوران، موارد زیر را قابل تأمل تشخیص داده است که کوتاه بیان می‌کند:

وضعیت موجود

  • آنچه در این دوره داوری با آن روبه‌رو هستیم، انبوهی از کتابهایی است که از نظر محتوایی از کیفیت کافی برخوردار نیستند. در این بخش بیشتر آثار در قالب خاطره و زندگینامه (خودنگاشت یا دیگر نگاشت) اند. همچنین موضوعات بدیع و شگفت انگیز هشت سال جنگ، فرصت مغتنمی را برای محققان و نویسندگان ایجاد کرده است، اما آنچه در این بستر حاصلخیز به بار نشسته است در قیاس با اصل موضوع، محتوایی است که با هنر ادبیات ارتباط مناسبی برقرار نکرده است. ورود و خروج مناسب از متن و فصل بندی آن، بهره مندی از صناعات ادبی، توجه به جا به ادبیات عامه و تفکیک ادبیات ژورنالی از ادبیات فاخر و ادبیات دایره المعارفی از ادبیات عمومی، عمق بخشی و کنکاش در تحقیق برای نگارش مستند، توجه به مستندسازی متن نگاشته شده با عکس‌های مناسب، اسناد و مکتوبات دیگر مانند دستنوشته‌ها، نامه‌ها و هرآنچه به باورپذیری و نزدیک کردن متن به واقع کمک می‌کند، حفظ زمینه‌ای که واقعه در آن اتفاق افتاده است یا راوی از متن آن برخاسته است از جمله مواردی است که در آثار موجود کمتر دیده می‌شود.
  • از نظر شکل ظاهری با بی سلیقگی در طراحی جلد، صفحه آرایی، تنظیم عکس‌ها و اسناد برای مستند کردن محتوا مواجه می‌شویم. به عبارت دیگر صنعت چاپ و نشر نیز به این بخش خدمات لازم را ارائه نمی‌دهد. چه بسا آثار وزینی که به همین دلیل از چشم مخاطب می‌گذرد اما بین دستانش قرار نمی‌گیرد.
  • سفرنامه از مواردی است که با وجود رونق گرفتن سفرها بین اقشار مختلف به بهانه‌های گوناگون، کمترین عناوین را در میان آثار قابل داوری به خود اختصاص داده است. در حالیکه سفرنامه سرشار از مفاهیم فرهنگی، تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی است که علاوه بر انتقال تجربه در افزایش سطح آگاهی قابلیت‌های ویژه‌ای دارد.

 

پیشنهادهایی برای رسیدن به وضعیت مطلوب

  • نظارت بر محتوای تولید شده با بهره مندی از ناظر ادبی و محتوایی و ویراستاری حرفه‌ای
  • بهره مندی از نظارت فنی در موضوعاتی که نیازمند تخصص و آگاهی ویژه است؛ مانند ناظر تاریخی در کتابهایی که به وقایع تاریخی می‌پردازند یا ناظر نظامی در حیطه جنگ
  • تدوین مقدمه‌های تفضیلی از چگونگی و چرایی شکل گیری متن، تاریخچه موضوع و در مواردی بیان فراز و فرودهای راه؛ این فرآیند می‌تواند در انتقال تجربه و ایجاد فضایی برای آموزش ضمنی مؤثر باشد. به خصوص که این دسته ادبی، شاهد تجربه‎های نخست بسیاری از نوقلمان است.
  • ترویج فرهنگ نقد در حوزه ادبیات مستندنگاری با توجه به معیارها و ارائه مصادیق مناسب
  • توجه به صنعت چاپ و نشر به صورت حرفه‌ای و با استفاده از تجربه‌های موفق بشری
  • انتشار یادداشت‌های روزانه به عنوان بخشی از مستندنگاری؛ این نوع مستندنگاری حلقه مفقودی است که می‌تواند با ثبت وقایع از زوایای دید مختلف، خلأهای مستند را بکاهد و فرهنگ نگارش را از فضای مجازی به سمت آثار مکتوب سوق دهد.

سخن آخر

با توجه به موارد بیان شده، داوران بخش مستندنگاری از آن جهت که این جایزه را مسئول معرفی نمونه معیار برای مستندنگاری می‌داند کتابی را برگزیده تشخیص نداد. همچنین با احترام به موضوعات فاخری که در حوزه جنگ به مرحله نهایی رسید، ضمن ستایش آفرینندگان اصلی این آثار، به امید ارتقای محتوا در این بخش کتابی را شایسته تقدیر معرفی نکرد. بنابراین «سفر دیدار» به دلیل موضوع، فراز و فرودهای سفر، شیوه مستندنگاری و «آنک پاریس» به دلیل متن فاخر و درونمایه‌های ارزشمند ادبی و فرهنگی به صورت مشترک به عنوان دو اثر تقدیری اعلام می‌شوند.

مرتضی سنگری، مریم برادران و مصطفی رحیمی اعضای هیات داوران این بخش بودند.

دیدگاه خود را در مورد این متن برای ما بنویسید.

comment
account_circle
email